فروشگاه های زنجيره ای، مزايا و معايب-قسمت۱

فروشگاه های زنجیره ای
موضوع فروشگاه‌های زنجيره‌ای ، علل وجودي و شرايط كاميابي آنها مدتي است كه موردتوجه صاحبنظران قرار گرفته است . اين مقاله سعي در ارائه يك بررسي جامع پيرامون اين موضوع داشته ، در رابطه با شرايط و عوامل موفقيت اين فروشگاهها به نكات جديدي اشاره دارد. بحث با تعريف يك فروشگاه زنجيره اي شروع شده و پس از آن ، علل و اهداف شكل گيري اين واحدهاي نوين توزيع و همچنين ويژگيها و خصوصيات اين فروشگاهها و مزايا و معايب آنها در مقايسه با واحدهاي توزيع سنتي بيان شده است . درادامه ، آن دسته از عوامل اجتماعي و شرايط محيطي كه در رشد و توسعه فروشگاههاي زنجيره اي نقش بسزايي ايفا مي كنند موردبررسي قرار گرفته اند . از اين عوامل با عنوان عوامل بيروني نام برده شده است . پس از آن نيز به بحث درمورد نكات و شرايطي پرداخته شده است كه دست اندركاران فروشگاه هاي زنجيره اي بايد به آنها توجه داشته ودر راستاي تحقق آنها گام بردارند.

۱) مقدمه

موضوع فروشگاه هاي زنجيره ای و مساله توزيع، چندسالي است كه در كشور مطرح شده است . اگرچه ايجاد اين فروشگاهها پديده جديدي نيست و سابقه آن به سال ۱۳۲۸ وتاسيس تعاوني مصرف سپه برمي گردد، ولي در سالهاي اخير و بخصوص در دوره سازندگي به دليل وجود مشكلات فراوان در بخش توزيع كالاها كه بيشتر متاثر از دوعامل وضعيت نابسامان اقتصادي و ساختار نامناسب نظام توزيع سنتي است ، دولت برآن شد تا با تاسيس فروشگاههاي نوين زنجيره اي ، وضعيت توزيع را در كشور بهبود بخشد و از آشفتگي در بازار جلوگيري كند. فروشگاههاي رفاه ، اتکا و شهروند به دنبال اين تصميم ايجاد شدند، ولي علي رغم تلاشهاي انجام شده ، به علت فقدان بينش كافي نسبت به چگونگي اداره اين فروشگاهها و عوامل موثر در موفقيت آنها، اين واحدها نيز توفيق چنداني در نيل به اهداف تعيين شده نداشته اند. مجموعه حاضر ضمن معرفي و بيان ويژگيهاي يك فروشگاه زنجيره اي ، شرايط و عواملي را بررسي خواهدكرد كه باعث موفقيت و رشد فروشگاههاي زنجيره اي مي شوند.

۲) تعريف

  • الف ) يك فروشگاه زنجيره ای از چندين فروشگاه خرده فروشي تحت مالكيت مشترك و متمركز تشكيل مي شود . وظايف و كاركردهاي عمده يك فروشگاه زنجيره اي ( بازرگانی ، تبليغات ، اجاره و…) توسط يك واحد فرماندهي مركزي يا يك مديريت مركزي كنترل مي شوند.
  • ب ) فروشگاههای زنجيره ای به شبكه اي از خرده فروشيهاي كوچك و بزرگ اتلاق مي گردندكه كالاهاي يكساني را با مالكيت انحصاري ارائه مي نمايند.

۳) اهداف و علل شكل گيري

از آنجا كه سيستم توزيع ، رابط بين توليد و مصرف است ، هرگونه تغيير و تحول اساسي و عمده در يكي از دو بخش توليد و مصرف ، به تغييري بنيادي در بخش توزيع منتهي خواهدشد . قرون هيجدهم و نوزدهم ميلادي در اروپا مبدا تحولات در روشهاي توليد، حمل ونقل و… بوده است . در نتيجه سيستم توزيع نيز از اين تغييرات بي ثمر نمانده است ، به طوري كه روشها و نهادهاي مدرن توزيع ، به تدريج و در ابعاد متنوع رشد و نموپيدا كرده اند و به صورت جايگزين و يا مكمل روشهاي سنتي به فعاليت توزيعي پرداخته اند. شكل گيري نهادهاي مدرن توزيع مرهون بعضي ابداعات و نوآوريها درروشهاي توزيع نيز مي باشد. اقدامات ابتكاري ازقبيل قيمتهاي ثابت اعلام شده روي اجناس ، ورود و خروج آزاد و آزادي پرسه زني در مغازه ، حق بر گرداندن اجناس و… معامله نقدي و روش سلف سرويسي نمونه هايي از اين نوآوريها هستند. فروشگاههاي زنجيره اي يكي از اين نهادهاي توزيع است كه پس از پيدايش ، مسيري اگرچه غيريكنواخت ، اما تكاملي را طي كرده است ، به طوري كه فروشگاههاي زنجيره اي كنوني تركيبي از انواع روشهاي نوين توزيع است . اهداف اوليه شكل گيري اين فروشگاهها ( البته در شرايط مساعد به وجود آمده پس از انقلاب صنعتي ) عمدتا” اقتصادي و به علت وجود حاشيه سود بالا بوده است كه افراد ، اقدام به تاسيس فروشگاههاي زنجيره اي مي كردند . ولي به تدريج اين نهاد نوين توزيع نشان داد كه علاوه بر سودآوري ( براي صاحبان سرمايه در بخش خصوصي ) براي جامعه نيز مزاياي عمده اي به ارمغان مي آورد و اين سبب شده كه امروزه دولتمردان ساخت و توسعه اين فروشگاهها را بيشترتشويق و تبليغ كرده و يا خود متولی ساخت اين فروشگاهها باشند . اهم اهداف موردنظردولتها در اين رابطه عبارتند از:
  • – فراهم كردن كالاهاي موردنياز جامعه
  • – هدايت و حمايت براي توليد اقلام مهم
  • – حذف واسطه هاي غيرضروري ميان توليدكننده و مصرف كننده
  • – جلوگيري از توسعه بي رويه واحدهاي تجاري در فضاهاي غيرتجاري
  • – جلوگيري از فروش كالاهاي غيراستاندارد
  • – توسعه و ترويج فرهنگ استانداردكردن كالاهاي توليد داخلي و استفاده از باركد ملي
  • – ثبيت قيمت كالا در مناطق مختلف شهري باتوجه به يكسان بودن قيمت انواع كالاهاي عرضه شده در كليه شعب واحدهاي زنجيره اي
  • – اصلاح الگوي مصرف
  • – بهبود نسبي ترافيك شهري با حذف مسافرتهاي درون شهري غيرضروري
  • – هدايت ، برنامه ريزي و نظارت بهتر و سهل تر دولت بر توزيع و اقتصاد

۴) ويژگيها

فروشگاههاي زنجيره اي در مقايسه با واحدهاي توزيع سنتي و خرده فروشيها، داراي خصوصيات و ويژگيهاي چندي هستند كه برخي از آنها عبارتنداز:
  • ۱٫ يك فروشگاه زنجيره اي كه از شعب و فروشگاههاي متعدد تشكيل مي شود، معمولا” در تمام واحدهايش ، كالاهاي تجاري يكساني را مي فروشد .
  • ۲٫ خريد فروشگاه در حجم و مقياس بالايي بوده ، لذا مي تواند در مقايسه باخرده فروشيهاي كوچك ، كالاها را با قيمت پايين تري به فروش رساند .
  • ۳٫ فروشگاههاي زنجيره اي از انواع مختلف تمركز كالاها و فعاليتهاي مربوط به آنها بهره مي برند. تمركز كالاها به چهار گروه به شرح زير طبقه بندي مي شوند:
  • الف ) تمركز افقي : عبارتست از افزايش حجم فروش يك كالاي خاص در اثر توسعه شعب فروش ( وجود شعب متعدد تحت يك مديريت واحد )
  • ب ) تمركز جانبي : عبارتست از تمركز انواع مختلفي از يك نوع كالا در فروشگاه
  • ج ) تمركز عمودي : عبارتست از تمركز وانجام فعاليتهاي عمده فروشي در كنار امورخرده فروشي كه قيمت تمام شده را براي فروشگاه كاهش مي دهد. نوع ديگر اين تمركز، ادغام فعاليتهاي توليدي و تكميلي ( نظير بسته بندي ) است كه به علت گستردگي فعاليت و تعدد امور توليدي تنها در كنار فروشگاههاي زنجيره اي ، امكان پذير و مقرون به صرفه است .
  • د) تمركز مورب : اين تمركز از تجمع فعاليتهاي فرعي ايجاد مي شود . تبليغات متمركز، بازرسي ، آمارگيري و تحقيقات متمركز مثالهايي از اين نوع به شمار مي روند.
  • ۴٫ واحدهاي زنجيره اي نظر به وسعت عمل و قدرت مالي شان مي توانند از كامپيوترهاي پيشرفته براي ثبت و هدفهاي ديگر استفاده كنند. اين واحدها براي كنترل موجودي ،سفارشات مشتري ، پيش بيني فروش ، تجزيه وتحليل اطلاعات و مكانيسم فروش ازمدرنترين تجهيزات و تكنيك ها استفاده به عمل مي آورند. دردسترس بودن اطلاعات جديد و به روز ازطريق كامپيوتر، به آنها اين امكان را مي دهد كه به سرعت تصميمات تعيين كننده و بحراني را اتخاذ كنند.
  • ۵٫ اين واحدها درك كرده اند كه از شكست در تطابق با شرايط جديد بايد عبرت گرفت .به همين منظور آنها داراي بخشهاي برنامه ريزي هستند كه در اين بخشها، كارشناسان مربوطه ، سرگرم تجزيه وتحليل حوادث اقتصادي ، عادات مردم ، سليقه ها و الگوهاي متغير زندگي هستند. واحدهاي زنجيره اي به تبع برنامه ريزي درازمدتشان ، در تامين نيازهاو حوائج آتيه نسبت به اكثر خرده فروشيها، در وضعيت و آمادگي بهتري قرار دارند.
  • ۶٫ حجم بسيار بالاي خريد، اين واحدها را قادر مي سازد كه از يك موضع قدرت ، باتوليدكنندگان و عمده فروشيها، معامله كنند.
  • ۷٫ واحدهاي زنجيره اي به واسطه حجم فروش بالايي كه دارند، با سرعت و سهولت بيشتري مي توانند از بانكها و ساير موسسات اعتباردهنده تقاضاي وام كنند.
  • ۸٫ وقتي كه اجناس و كالاهاي مختلف و متعدد در زير يك سقف كنار هم قرار گرفته باشند. به فروش يكديگر كمك مي كنند، يعني فروش برنامه ريزي نشده و ناگهاني پيش مي آيد كه حجم زيادي از فروش فروشگاهها را تشكيل مي دهد.
  • ۹٫ فروشگاههاي زنجيره اي به علت قدرت اقتصادي و سازماندهي متمركزشان ، درتبليغات براي محصولاتشان ، مزيت منحصربه فردي دارند و قادرند پيامهايشان را ازطريق روزنامه ها، مجلات ، راديو، تلويزيون و… به مصرف كننده برسانند، درحالي كه يك واحدخرده فروشي مستقل ، دراين خصوص انتخابهاي بسيار كمتري دارد.
  • ۱۰٫ تداوم حيات اقتصادي فروشگاههاي زنجيره اي ، موكول به توسعه شعب آنهاست ،چرا كه براي چنين فروشگاههايي ، حد پايين از توسعه وجود دارد كه كمتر از آن حد، اين فروشگاهها دوام نمي آورند و متضرر خواهندشد.
  • ۱۱٫ فروشگاههاي زنجيره اي مانند بعضي از كارخانجات بزرگ توليدي داراي هزينه ثابت قابل توجهي هستند.
  • ۱۲٫ واحدهاي زنجيره اي به سرمايه گذاري زيادي براي مكان يابي ، تجهيزات و موجودي شعبه هاي جديد و همچنين حفظ و نگهداري شعبه هاي موجود نيازمندند، و لذا مبالغ قابل ملاحظه اي را مسدود مي كنند.
  • ۱۳٫ فروشگاههاي زنجيره اي به سطح بالايي از نيروي متخصص نيازمندند.
  • علاوه بر ويژگيهاي فوق ، همان طور كه قبلا هم اشاره شد، فروشگاههاي زنجيره اي براي جامعه و مصرف كنندگان نيز آثار و فوائد متعددي به ارمغان مي آورند كه در زير به برخي از آنها اشاره مي شود:
  • الف ) فوائد اجتماعي
  • – حذف واسطه هاي غيرضروري ميان توليدكننده و مصرف كننده و كاهش هزينه هاي توزيع
  • – جلوگيري از توسعه بي رويه واحدهاي تجاري در فضاهاي غيرتجاري
  • – توسعه و ترويج فرهنگ استانداردكردن كالاهاي توليد داخلي و استفاده از باركد ملي
  • – تثبيت قيمت كالا در مناطق مختلف شهري باتوجه به يكسان بودن قيمت انواع كالاهاي عرضه شده در كليه شعب فروشگاههاي زنجيره اي
  • – بهبود نسبي ترافيك شهري با حذف مسافرتهاي درون شهري غيرضروري
  • – كاهش آلودگي هوا و استهلاك وسائط نقليه
  • – كاهش گردش نقدينگي با استفاده از كارتهاي اعتباري
  • ب ) فوائد بهداشتي
  • – كاهش سطح توزيع ( توزيع در مناطق خاص و با نشاني دقيق (
  • – كاهش زمان بين توليد تا توزيع وتوزيع تا مصرف
  • – امكان اعمال نظارت سريع ، دقيق و گسترده بر كار فروشگاههاي زنجيره اي
  • – استانداردبودن كار فروشگاههاي زنجيره اي
  • – بسته بندي كالا به صورت صحيح
  • – امكان جلوگيري از فروش كالاهاي غيراستاندارد
  • – مشخص بودن مسير توزيع
  • – كاهش عوارض ناشي از سود آني
  • – نظارت ظاهري سطح فروشگاه و كاركنان
  • ج ) مزاياي ويژه مصرف كنندگان و مشتريان
  • – ورود آزاد و عدم اجبار به خريد و درنتيجه ايجاد آرامش هنگام خريد
  • – عرضه كالا به قيمت ثابت و همراه با اطلاعات كالا نظير وزن ، تاريخ توليد و انقضا و…
  • – فروش اجناس بسيار متعدد در زير يك سقف . اين خصوصيت ، در شهرهاي بزرگ پرازدحام و داراي ترافيك ، شايد از قيمت ارزانتر، براي مشتريان جذاب تر باشد
  • – آزادي انتخاب بيشتر باتوجه به تنوع كالايي
  • – صرفه جويي در وقت
  • – امكان تهيه كالا و خدمات در طول شبانه روز
  • – استفاده ازامكانات و تسهيلات رفاهي درهنگام خريد ( نظير كارتهاي اعتباري ، پاركينگ و…)
  • البته بايد توجه داشت كه تنوع فوق العاده اجناس در فروشگاههاي زنجيره اي ، ممكن است نياز كاذب براي مشتريان ايجادكند كه نتيجه آن افزايش مصرف و بالارفتن هزينه خانوار است .
تمامی حقوق این سایت متعلق به شرکت سبزافزار آریا است.